Juliana: “Mia zia era una burrnesh, viveva come un uomo”

Juliana, giovane avvocata albanese, riflette sul miglioramento delle condizioni per donne in Albania e racconta la storia della zia, una “burrnesh”, ossia una “vergine giurata”, una donna che, vivendo sola senza partner né figli, agli occhi della società era considerata pari a un uomo.

Testimonianza realizzata per il progetto Archivio delle donne del Mediterraneo con il contributo di Mediterranean women’s fund - Fonds pour le femmes en Méditerranée.

Vuoi ascoltare e leggere altre testimonianze? Sostieni l’archivio vivo di Lunàdigas!

Traduzione in italiano

JULIANA: «Mi chiamo Juliana, ho ventritré anni, sono nata a Scutari, in Albania. Sono avvocata. Io penso che i diritti delle donne in questo momento in Albania sono meglio di prima, ma non sono ancora dove penso che dovrebbero essere. Penso che prima la libertà per le donne e le ragazze era limitata. Non avevano il diritto di uscire a prendere un caffè con gli amici, forse neanche di avere amici.
Oggi è molto diverso, sono molto libera, posso decidere io se voglio vivere con la famiglia o trasferirmi. Prendo decisioni da sola a differenza dei tempi di mia mamma, quando non avevano diritti o i diritti erano molto limitati, non potevano uscire, non potevano andare a scuola. Era molto diverso. Questo probabilmente derivava dalla famiglia.
Ora in Albania, la situazione delle ragazze è leggermente cambiata, ma se le donne scelgono di non sposarsi o di rimanere single per tutta la vita, spesso vengono giudicate, anche se è una loro scelta.
Ad esempio, se io non ho intenzione di sposarmi subito mi chiamerebbero come mia zia, una "burrnesh", una vergine giurata, e per questo motivo ha lo status di "burrnesh".
Il pregiudizio esiste, non sei libera di fare le tue scelte senza pregiudizi, ma questo non significa che non si possa fare questa scelta. Ci sono state diverse donne in Albania considerate "burrneshe", cosa significa "burrnesh"? Una donna, "vergine giurata", che ha deciso di vivere la sua vita come un uomo, di non sposarsi mai, non avere mai una relazione con un uomo. Non un uomo nel senso che può sposare un'altra donna, ma una donna con le caratteristiche di un uomo che vive da sola per il resto della sua vita.
Mia zia era una "burrnesh" e lo era diventata per proteggere la sua famiglia dopo la morte di suo padre. Aveva raggiunto una forza straordinaria tanto da diventare la più forte della tribù, prima di tutti gli uomini. Ma lei non è stata chiamata donna, al tempo era molto difficile per una donna essere responsabile di una tribù: lei era una "burrnesh". Lei era diversa dalle altre donne. Tutti erano contenti per lei, si sentivano bene quando lei era intorno, perché era molto intelligente. Aveva raggiunto un livello molto alto in confronto alle altre donne e aveva un nome conosciuto da tutti nella zona. Tutti ne parlavamo in modo positivo o la prendevano come esempio positivo e quando si rivolgevano a mia zia le si rivolgevano sempre al maschile. Quando si metteva in fila con gli uomini non era più una donna ma nell'iscrizione sulla sua tomba è riportato il suo vero nome, da donna.
Ha scelto di diventare "burrnesh" per prendersi cura di suo fratello, dopo la morte di suo padre, perché gli altri volevano impossessarsi della ricchezza. Decise di diventare "burrnesh" per proteggere la sua famiglia e diventare quello che in Albania chiamiamo il pilastro della casa.»

Trascrizione in albanese

JULIANA: «Unë jam Juliana, jam 23 vjeçe e lindur në Shkodër, Shqipëri. Jurista. Unë mendoj që drejtat e grave në këto momente në Shqipëri janë më mirë se ç'kanë qenë por akoma nuk kanë arritur aty ku duhet.
Mendoj që lirine më perpara, grate dhe vajzat me perpara lirite i kane pas me të kufizuara. S'kanë pas te drejte ndoshta te dalin te pijne nje kafe me shoqërinë jo e jo që te kene shokë ose te shoqërohen me djem. Sot unë ndihem me ndryshe jam shumë e lirë, mund të marrë vendimet vetë me familjen ose duhet lëviz.
Une i marrë vendimet vetë dhe ne krahasim me periudhën e mamasë time ndoshta dhe të shoqeve mija të cilat nuk e kishin të drejtë ju kufizoheshin të drejta, nuk mund të dilni nuk mund te shkolloheshin, ju kufizoheshin të drejta dhe kjo ndoshta vjen nga familja.
Sot në Shqipëri situata e vajzave ndoshta ka ndryshuar sadopak por nëse ata zgjedhin të mos martohen ose të rrinë beqare gjithë jetën shpesh dhe paragjykohen edhe pse është zgjedhja e tyre paragjykohen.
Për shembull nëse unë do të thoja që nuk do martoheshem direkt do më quanin si halla ime burrneshë e cila s'donte të martohej dhe per arsye te saj u kthye në një burrneshë dhe paragjykimi ekziston nuk jeni aq të lira sa të bëjmë zgjedhjet e duhura si gjithmonë do paragjykohemi, por kjo s'do të thotë që ne nuk do ti bëjmë keto zgjedhje.
Në shqipëri kanë qenë disa gra që janë kthyer në burrnesha çka do të thotë burrneshë? Burrneshë është një grua e cila ka vendosur që jetën e saj ta bëj si një burrë. Të mos martohej kurrë të mos ketë asnjëherë marrëdhënie me një burrë, të kthehet në një burrë në jo kuptimin që të martohet me një grua tjetër por të jetë një burrneshë me karakteristikat e një burri dhe jetoj ashtu e vetme për gjithë jetën.
Halla ime ka qenë një burrneshë ajo u kthye për arsyet e saja për të mbrojtur familjen e saj pasi i vdiq babai, dhe forca, ajo arriti një forcë të jashtëzakonshme sa arriti që ne fis te jetë e para, perpara të gjithe burrave. Por nuk u quante një grua, ne atë kohë ishte shumë e vështirë që një grua të ishte në drejtimin e fisit por ajo ishte një burrneshë. Ishte ndryshe nga gratë e tjera te gjithë kishin përshtypje më të mira për të dhe ndjeheshin aq mirë kur ishin pranë saj sepse ishte edhe e zgjuar kishte arritur një nivel tjetër nga gratë e tjera dhe kishte një emër në atë zonë. Cdokush përmendë emrin e saj në një formë të mirë ose e merrnin si shembull për të mirë. Dhe kur hallës i drejtoheshin asaj i drejtohen gjithmonë me termin ai, dhe ajo ulej në rradhë me burrat nuk ishte më një grua por në momentin që ajo vdes dhe në shkrimet tek varri i vendoset emri i saj i vërtetëemri i një femre.
Ajo zgjodhi të bëhej burrneshë që të kujdeset për vëllain e saj pasi i ati kishte vdekur dhe të tjerë donin të rrëmbenin pasurinë. Vendosi që të kthehej në një burrneshë të ruajë familjen e saj dhe të bëhet ne e quajmë ne Shqipëri burri shtylla e shtëpisë dhe të bëhej shtylla e shpisë.»

Traduzione in inglese

Iuliana, a young Albanian lawyer, reflects on the improvement of conditions for women in Albania and tells the story of her aunt, a “burrnesh”, i.e. a “sworn virgin”, a woman who, living alone without partner or children, was considered equal to a man in the eyes of society.

JULIANA: «My name is Juliana, I'm 23 years old, I was born in Scutari, Albania. Lawyer. I think women's rights, right now in Albania, are better than before, but they are still not where I think they should be. I think freedom before, for women and girls, was limited. Maybe they didn't have the right to go out for a coffee with friends, maybe they didnìt even have friends.
Today is very different, I am very free, I can decide if I want to live with my family or move out. I make decisions on my own unlike at my mom's time, when they didn't have rights, rights were very limited, they couldn't go out, they couldn't go to school, it was so very different. This probably came from the family. Now in Albania, the situation for girls has changed slightly, but if women choose not to marry or staying single for a lifetime, they are often judged, even if it is their choice.
For example, if I'm not going to get married, they would immediately call me like my aunt, a "burrnesh", a sworn virgin, and for this reason I would get the status of "burrnesh". Prejudice exists, you are not free to make your own choices without prejudice, but that doesn't mean that you can't make that choice. There were several women in Albania considered "burrneshe", what does "burrnesh" mean? A woman, "sworn virgin", who decided to live her life as a man, to never get married, to never have a relationship with a man. She doesn't become a man in the sense that she can marry another woman, but she is a woman with the characteristics of a man who lives alone for the rest of her life.
My aunt was a burrnesh and she became one to protect her family after my father died. She had achieved extraordinary strength, so much so that she became the strongest of the tribe, before all men. But she wasn't called a woman, at the time it was very difficult for a woman to be responsible for a tribe, but she was a burrnesh. She was different from the other women. Everyone was happy for her, they felt good when she was around, because she was very smart. She had reached a very high level compared to other women and her name was known from everyone in the area. They all talked about it in a positive way or they took it as a positive example and when they addressed my aunt, they always referred to her as a male. When she was lining up with the men, she was no longer a woman but in the inscription on her headstone her real name is given, as a woman.
She chose to become "burrnesh" to take care of her brother, after my father died, because the others wanted to take possession of wealth. She decided to become "burrnesh" to protect her family and become what in Albania we call the pillar of the house.»